⚡ 40.000 Volt Kıvılcım Yarattım! Faraday'ın Müthiş Deneyi 🔬
ABONE OL! http://bit.ly/basfi https://www.tiktok.com/@basfiiledeneyselbilim https://www.instagram.com/basfiiledeneyselbilim/ https://www.facebook.com/BASF.BasfiileDeneyselBilim 🧲 Manyetik Alan Elektrik Üretebilir mi? Faraday’ın Cevabı! 💡⚡ 1820 yılında Hans Christian Ørsted, elektrik akımının manyetik alan oluşturduğunu keşfetmiş. Onun bu keşfi elektromanyetizmanın doğuşuna giden yolu açmış. Çünkü Faraday “Madem elektrik manyetik alan oluşturabiliyor, acaba değişen manyetik alan da elektrik üretebilir mi?” diye sormuş ve tarihe geçen deneylerine başlamış. Demir bir halka üzerine iki ayrı bobin sarmış. Birinci bobini bir bataryaya, ikinci bobini ise bir galvanometreye bağlamış. “Galvanometre, çok küçük elektrik akımlarını tespit etmek ve ölçmek için kullanılan hassas bir elektriksel ölçü aletidir.” Bataryayı birinci bobine bağladığında, sadece bağlantı anında galvanometrede akım oluşmuş. Akım sabitken galvanometre sıfırlanmış. Bataryayı devreden çıkardığında ise yine kısa bir süre akım oluşmuş. Yani yalnızca manyetik alan değiştiğinde akım indükleniyormuş. Faraday bu deneylerle, elektrik akımının sabit manyetik alanda değil, değişen manyetik akı ile oluştuğunu göstermiş. Bu keşif, Faraday’ın elektromanyetik indüksiyon yasası olarak tarihe geçmiş ve bugün elektrik jeneratörleri, transformatörler, endüktif şarj cihazları gibi pek çok teknolojinin temelini oluşturmuş. Bugün, çalışma prensibi tamamen Faraday’ın elektromanyetik indüksiyon yasasına dayanan bir cihazla karşınızdaymışım: İndüksiyon bobini. Malzemeler İndüksiyon Bobini İndüksiyon bobini, düşük voltajı çok kısa süreliğine yüksek voltaja dönüştüren bir transformatördür. Doğru akımla çalışır. Üzerinde: Primer sargı – Az sarımlı, kalın tel. 6–12 volt buradan verilir. Sekonder sargı – Çok sarımlı, ince tel. Binlerce volt burada üretilir. Manyetik çekirdek – Genelde yumuşak demir, manyetik alanı yoğunlaştırır. Anahtarlama sistemi – Akımı hızlıca kesip başlatan mekanizmadır. Primer sargıya akım verilir. Az sarımlı primer bobine gelen düşük voltaj, çok sarımlı sekonder bobinde çok yüksek voltaja dönüşür. Bakalım. İndüksiyon bobini çalıştırıyorum. Nasıl da kıvılcımlar çıkıyor, görüyor musunuz? Bunun sebebi sekonder bobinde oluşan çok yüksek gerilim. Hava normalde yalıtkandır ama çok yüksek voltaj altında iyonlaşır ve iletken hale gelir. İletken hale gelince, sekonderin iki ucu arasındaki potansiyel fark üzerinden elektronlar hızla hareket eder. Bu geçiş sırasında: Işık: İyonlaşmış hava ve plazma mavi-beyaz bir parlama yayar. Isı: Plazma kanalı çok sıcak olur, etrafındaki havayı genleştirir. Ses: Genleşen hava patlama benzeri “çıt” sesi çıkarır. Hepsini gördük! Peki bu indüksiyon bobini nerelerde kullanılır? Otomobil buji ateşleme sistemlerinde kullanılır. Araba motorundaki ateşleme bobini, aracın aküsünden gelen düşük voltajı genelde 12 V bujilerde kıvılcım oluşturacak kadar yüksek voltaja yaklaşık 15.000–40.000 Voltaja dönüştürür. Sonra indüksiyon bobini elektrikli çitlerde kullanılır. Hayvanları uzak tutacak kısa yüksek voltaj darbeleri üretir. Bazı bilimsel gösteriler, şovlar, filmlerde kullanılır. Kıvılcımlarından yararlanılır. Gazı iyonize etmek için eski tip X-ışını tüpleri ve neon ışıklarda kullanılır. Gaz ocaklarında kullanılan çakmaklarda, model roket ateşleme sistemlerinde kullanılır. Ayrıca kablosuz şarj cihazları işte telefon şarj pedleri, elektrikli diş fırçaları gibi Faraday yasasının modern uygulamaları. Metal dedektörleri, toprak altındaki metalleri fark etmek için bobinlerde indüksiyon prensibini kullanır. Kredi kartlarının manyetik şeritleri ve temassız ödeme sistemlerinde veri okuma da yine elektromanyetik indüksiyon sayesinde gerçekleşir. İndüksiyon bobini, Faraday’ın 1831’de keşfettiği elektromanyetik indüksiyon yasasının en çarpıcı uygulamalarından biridir. Bugün kullandığımız pek çok teknoloji – arabalarımızdan telefonlarımızın kablosuz şarjına kadar – bu prensip olmadan var olamazdı. Soru: Faraday’ın yaptığı deneyde galvanometrede akım yalnızca hangi durumda oluşmuştur? Manyetik alan sabit kaldığında Manyetik alan değiştiğinde (Cevap: b) Gördüğünüz gibi, iki yüz yıl önce yapılmış bir keşif hâlâ hayatımızın her alanında çalışıyor. Faraday’ın merakı olmasaydı, bugün kullandığımız elektrikli araçlar, kablosuz şarjlar ve sayısız teknoloji olmayabilirdi. Bilim, doğru soruyu sormakla başlar. O yüzden fazla uzaklaşmayın, birlikte sormaya keşfetmeye devam :) Görüşmek üzere, bilimle kalın hoşça kalın…
Basfi ile Deneysel Bilim · Diğer