İndigo Mavisi Nedir? 🔵👖
ABONE OL! http://bit.ly/basfi https://www.tiktok.com/@basfiiledeneyselbilim https://www.instagram.com/basfiiledeneyselbilim/ https://www.facebook.com/BASF.BasfiileDeneyselBilim 🌈 Gökkuşağında Neden 7 Renk Var? 🤔 Malzemeler Renk çemberi Isaac Newton, 1666 yılında yine her zamanki gibi deney yaptığı bir gün, bu sefer prizma deneylerinde çok önemli bir şey fark etmiş. Beyaz ışığın aslında birçok renkten oluştuğunu! Antik Yunan’dan Orta Çağ’a kadar renkler konusunda günümüzden çok farklı düşünülüyormuş. İnsanlar renklerin nasıl oluştuğunu ışığın değil, maddenin özellikleriyle açıklamaya çalışıyormuş. Mesela Aristoteles’e göre renkler bir tür bozulma ile oluşur. Onlara göre beyaz, ışığın en saf halidir. Renkler de beyaz ışığın gölgeyle ya da farklı ortamla karışmasıyla oluşur. Siyah ise ışığın tamamen yokluğunda ortaya çıkan bir renktir. Çembere baktığımızda renkleri ayrı ayrı görüyoruz. Ama bakın şimdi çemberi hızla çevireceğim. Çok hızlı çeviriyorum. Renkleri görebiliyor musunuz? Hayır. Tek bir renk görüyoruz. O da beyaz. Çember yavaşlamaya başladığında yine ayrı ayrı renkleri görmeye başlıyoruz. Çünkü her renk gözümüze ayrı ayrı ulaşıp algılanır ama çember hızlandığında, renkler çok kısa sürelerle ve art arda gözümüze ulaşır. Bu durumda beynimiz, bu renkleri ayrı ayrı işleyemez. Bu yüzden ayrı renkleri değil, hepsinin karışımını tek bir rengi; yani beyazı görürüz. Bir başka deyişle beyaz ışığın içinde görünür bölgedeki ışınların tamamı vardır. Newton kendi renk çemberini oluşturduğunda 7 renk kullanmış. Kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, çivit mavisi diğer adıyla indigo ve mor. Bu renkler size bir yerden tanıdık geldi mi? Evet gökkuşağı renkleri! Ve evet gökkuşağı renklerini ilk kez sınıflandıran ve adlandıran kişi de Newton olmuş. Her evde prizma bulunmaz açıkcası ben hiçbir evde şimdiye kadar prizma görmedim ama içi su dolu cam bir bardakta ya da sabun köpüğünde ya da penceredeki bir yağmur damlasında ışığın kırılarak bize bu renkleri gösterdiğini biliyorum. Dikkatli bakarsanız siz de mutlaka görürsünüz. Belki de birçok kez gördünüz. Peki ışık kırıldığında, mesela gökkuşağını düşünelim bu 7 renk net olarak gözüküyor mu? Doğada gökkuşağında sürekli bir renk geçişi var. Yani net çizgilerle ayrılmış 7 renk yok. Renkler kesintisiz bir spektrum halinde. Newton prizma deneyinde renklerin gözle görülebilir hale geldiğini fark etmiş. Ve ilk kez sistematik olarak renkleri tanımlamış. Başta sadece 5 renk tanımlamış. Kırmızı, sarı, yeşil, mavi, mor. Ancak Newton 7 sayısının mistik ve simgesel bir anlamı olduğunu düşünüyormuş. Müzikte 7 nota varsa, haftanın 7 günü varsa, o dönemde var olduğu düşünülen gezegen sayısı 7 ise renkler de 7 olmalı demiş. İşte bu yüzden daha sonra gökkuşağına 2 renk daha eklemiş. Turuncu ve indigo. Böylece gökkuşağının 7 rengi ortaya çıkmış. Peki neden indigo değil mi? İnsanın aklına öyle kolay kolay gelen renklerden biri değil. Newton prizmayı kullandığında, mavi ile mor arasında farklı bir ton olduğunu fark etmiş. Bu tonu, özellikle çivit boyasının rengine benzediği için “indigo” olarak adlandırmış. Günümüzde çok dile getirdiğimiz bir renk adı değil. Ancak 17. yüzyılda bu renk çok popülermiş. Bu hem bilimsel hem de dönemin kültürel etkilerinden kaynaklanıyor. İndigo rengi, o dönemde Avrupa’da oldukça pahalı ve kıymetli bir boya maddesiymiş. Hindistan’dan ithal ediliyormuş. Aslında biz bu rengi biliyoruz. Piyasadaki çoğu kot pantolon, bizim ve çevremizdeki neredeyse herkesin sahip olduğu kot pantolonların rengi tam olarak indigo. Kot pantolonların neden mavi olduğunu daha önce harika bir video ile açıklamıştık, bence tekrar izleyebilirsiniz (https://youtu.be/Drq5yI8Rkc4?si=qIUWYcTJa2oyvBRi). İndigo, 19. yüzyıla kadar Hindistan’dan ithal edilen pahalı ve lüks bir boyayken günümüzde nasıl bu kadar yaygın hale gelmiş? Aslında yine bilim sayesinde. 1897 yılında BASF araştırmacıları ilk kez yapay indigo renginin pigmentini üretmişler. Böylece indigo boyası bir anda ekonomik ve ulaşılabilir hale gelmiş. Bu sayede bugün neredeyse her kot pantolonda kullanılıyor. Ancak modern renk teorisinde birçok uzman indigo’yu ayrı bir renk olarak kabul etmiyor. Çünkü mavi ile mor arasında çok belirgin bir sınır yok, insan gözünün ayırt etmesi biraz güç. Bu yüzden birçok dijital renk sisteminde yer almaz. Ama yine de Newton’un bu rengi eklemesi, onun doğaya hem bilimsel hem estetik bakışının güzel bir örneği. SORU: Newton’un prizma deneyinden önce insanlar renklerin oluşumunu neyle açıklıyormuş? A) Işığın fiziksel özellikleriyle B) Maddenin ya da gölgenin ışığı bozmasıyla (Cevap: B) BASF Türk Kimya iş birliği ile hazırlanmıştır.
Basfi ile Deneysel Bilim · Diğer