⚡️🔥 “Seebeck etkisi nedir? Isıdan elektriğe giden yol! 🔋❄️”
Alman fizikçi Thomas Johann Seebeck aslında tıp eğitim almış ama ilgi alanı özellikle fizik ve manyetizma olan bir bilim insanıymış. 1821 yılında ısı ile manyetizma arasındaki ilişkiyi aramak için bir deney yapmış. İki farklı metal teli uçlarından birbirine bağlamış. Telleri bir kapalı devre olacak şekilde bağlamış. Bağlantı noktalarından birini ısıtmış, diğerini soğuk bırakmış. Tellerin çevresine de bir pusula iğnesi koymuş. Deneyi esnasında pusula iğnesinin saptığını görmüş. Eee ilgi alanı da manyetizma ya önce manyetik bir etki oluştuğunu düşünmüş. Ancaak sonra anlamış ki ortada manyetik bir etki yok. Aslında sıcaklık farkı bir elektrik akımı doğurmuş. O akım da pusula iğnesini saptırmış. Seebeck aslında ısı ile manyetizma arasında ilişki ararken, yanlışlıkla ısı ile elektrik arasındaki bağı keşfetmiş. Günümüzde bu duruma Seebeck etkisi denir. Termoçiftlerin ve termoelektrik jeneratörlerin temelini oluşturuyor. Sayesinde hem sıcaklık ölçümünde hem de elektrik üretiminde yeni bir yol açıldı. Peki nasıl oluyor da sıcaklık farkı bir elektrik akımı oluşturuyor. Hadi bunu birlikte yaparak görelim. Günümüzde Seebeck etkisi sayesinde kullandığımız pek çok teknolojik ürün var. Mesela telefon şarj eden kamp ocakları. Ateşin sıcaklığı ile havanın serinliği arasındaki farktan elektrik üretiyor. O elektrikle de telefon veya küçük lambalar şarj edilebiliyor. Arabaların egzoz borusunun sıcaklığı ile dışarının soğukluğu arasındaki farktan aracın elektrik ihtiyacı destekleniyor. Elektriğin olmadığı yerlerde, bir tarafı ateşle ısınan, diğer tarafı havayla soğuyan modüller küçük cihazları çalıştırabiliyor. Fabrikalarda makinelerin boşa çıkan sıcak yüzeylerinden elektrik üretiliyor. Voyager veya Curiosity Rover gibi uzay araçlarında, radyoaktif maddelerin yaydığı ısı ile uzayın soğuğu arasındaki farktan elektrik üretiliyor. Termometrelerde sanayide kullanılan termoçift (thermocouple) sıcaklık ölçerler bu etkiye göre çalışıyor. Hatta insan vücudu ile dış ortam arasındaki sıcaklık farkından çok küçük miktarda elektrik üretip sensörleri besleyen giysi prototipleri bile var. Umarım yakında giyebileceğimiz hallerine kavuşuruz. Seebeck’in manyetizma ararken elektriği bulmasının ne güzel etkileri olmuş öyle değil mi? Aslında tarih boyunca birçok bilim insanı bir şey ararken başka bir şeye rastlıyor. Ama beklemedikleri sonuçlarla karşılaştıklarında “hata” deyip bırakmıyor, nedenini araştırıyorlar. Bilim insanı bazen yanlış bir şeyi kanıtlamak için deney yapıyor ama çıkan sonuç başka bir gerçeği ortaya koyuyor. Ya da deneyde kullanılan yöntem veya cihaz, araştırılan konunun dışında da bir şeyleri açığa çıkarabiliyor. Tabii doğadaki olaylar birbirine bağlı. Böyle olunca bir etkiyi incelerken başka bir etkiyi de tetikleyebiliyorsun. Percy Spencer, radar çalışırken cebindeki çikolatanın eridiğini görmüş ve mikrodalga fırını icat etmiş. Wilhelm Röntgen, katot ışınlarını incelerken X ışınlarını keşfetmiş. Alexander Fleming bakteri kültürü yaparken mantar bulaşmış ve bakterinin öldüğünü fark ederek penisilini keşfetmiş. Seebeck, manyetizmayı araştırırken elektron akışını fark etmiş. Tarihte daha pek çok örneği var. Bilimde önemli keşifler çoğu zaman planlandığı gibi değil, tesadüf ve merakın birleşmesiyle ortaya çıkıyor. Deney yaparken beklenmedik bir şey olursa “hata oldu” deyip geçmek yerine, neden olduğunu sorgulamak çok değerli. Bilim insanlarının en büyük gücü, gözlem yeteneği ve meraklı bakış açısı. Yani “tesadüf” tek başına keşif getirmez; tesadüfü fark eden, araştıran ve anlamlandıran insan getirir. Eee o zaman bize düşen görev belli, merak edeceğiz, gözlemleyeceğiz, pes etmeyeceğiz, birlikte keşfetmeye devam. Yeni deneylerde görüşmek üzere bilimle kalın hoşça kalın… SORU: Seebeck etkisi nedir? A) Sıcaklık farkı ile elektrik akımı oluşması B) Elektrik akımıyla sıcaklık farkı oluşması (Cevap: A) BASF Türk Kimya iş birliği ile hazırlanmıştır.
Basfi ile Deneysel Bilim · Diğer