🌊 Suyun Kaldırma Kuvveti: Efsane mi Gerçek mi? 🤔
ABONE OL! http://bit.ly/basfi https://www.tiktok.com/@basfiiledeneyselbilim https://www.instagram.com/basfiiledeneyselbilim/ https://www.facebook.com/BASF.BasfiileDeneyselBilim Malzemeler Arşimet silindiri Beher Su Dinamometre Okul hayatımız boyunca hikaye bize hep böyle anlatıldı. Ancak Vitruvius, kendisi MÖ 1. yüzyılda yaşamış Romalı mimar, mühendis ve yazar. En ünlü eseri De Architectura’da başka bir hikayeden bahseder. Bu eser aynı zamanda Antik Çağ’dan günümüze tam hâliyle kalan tek mimarlık incelemesi. Vitruvius, bu kitabının önsözünde Arşimet’ten bahsetmiş. Ona göre, Sirakuza Kralı Hieron II, saf altından bir taç yaptırır. Tacı teslim aldıktan sonra, içine bir şüphe düşer. Kuyumcu tacı gerçekten saf altından yapmış mıdır? Yoksa altına gümüş karıştırmış olabilir mi? Tacın ağırlığı ile saf altının ağırlığı birbirine eşit. Ama gerçekten saf altın mı bilinmez. Nereli bu kuyumcu? Ona göre diyorsun :) Kral, dönemin bilim insanı Arşimet’ten yardım ister. Taca hiç zarar vermeden, şeklini bozmadan gerçeği ortaya çıkarmasını ister. Kraldan emir gelmiş, el mecbur. Arşimet taçla birlikte hamama gider. Tacı suyun içine sokar, su taşınca yer değiştirme ile hacmi ölçebileceğini kavrar. Ve “Evreka, evreka!” diye bağırarak hamamdan sokağa fırlar. Evreka Yunanca buldum demek. Arşimet, çıplak mıydı bilmiyorum :) Ama suyun taşmasıyla aklına dahiyane bir çözüm gelmiş belli. Neyse sonuç olarak, tacın, aynı kütledeki saf altından daha fazla su taşırdığı görülmüş, yani taç saf altın değilmiş. Kral şüphelerinde haklı çıkar ve kuyumcunun hile yaptığı anlaşılır. Hamam hikayelerinin her ikisi de güzel. Ancak gerçekliğinden emin değiliz. Çünkü Vitruvius, Arşimet’in ölümünden yaklaşık 132 yıl sonra dünyaya gelmiş. Taç hikâyesini yazıya geçirdiği De Architectura’yı ise Arşimet’ten yaklaşık 185 - 190 yıl sonra yazmış. Arşimet’in bu konuyla ilgili yazılı bir kanıtı maalesef yok. Ancak dayandırıldığı fiziksel ilke gerçek. Bence zaten hikayede biraz mantık hataları var. Taşan suyun miktarını bu şekilde ölçmek çok sağlıklı bir sonuca götürmeyebilir. Su taşarken etrafa sıçrayabilir. Buharlaşabilir. Suya sert koyunca farklı miktarda su taşabilir gibi gibi gibi. Ancak Arşimet, yaşadığı dönemin çok çok ötesinde bir bilim insanıymış. Yaptığı hesaplamalar o dönem için öngörülemez, bulunması neredeyse imkansız gerçeklermiş. Onun ne kadar başarılı ve önemli bir bilim insanı olduğunu bilen Galileo, Arşimet’in özellikle hidrostatik fikirlerini her zaman savunmuş. Hatta geliştirip ölçülebilir ve pratik hale getirmiş. Peki Arşimet ne demek istemiş? BASF Türk Kimya iş birliği ile hazırlanmıştır.
Basfi ile Deneysel Bilim · Diğer